Nadmierny formalizm prawny dławi prawa podstawowe

Europejska Sieć Laicka, 27 czerwca 2023

Komentarz do decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) w sprawie A.M. przeciwko Polsce z 8 czerwca 2023 r.. W tej sprawie Trybunał odrzucił skargę ośmiu polskich kobiet przeciw prawu ultra-restrykcyjnemu wprowadzonemu w Polsce w zakresie aborcji, odsuwając od rozpoznania samej istoty skargi.

1. Aborcja w prawie międzynarodowym

Trybunał odrzucił skargi, mimo że od października 2020 r. w Polsce aborcja została zakazana również w przypadku ciężkich i nieodwracalnych wad płodu na podstawie kontrowersyjnych decyzji polskiej Trybunału Konstytucyjnego, który stracił niezależność od większości politycznej.

Skarżące argumentowały, że usunięcie tej klauzuli narusza ich prawa podstawowe – w tym zakaz tortur i nieludzkiego traktowania, prawo do prywatności, równości i niedyskryminacji. Światowe organy praw człowieka jasno stwierdziły, że państwa powinny zezwalać na aborcję, w tym przy ciężkiej wadzie płodu, w przeciwnym razie naruszają prawa kobiet.

2. „Formalizm” Trybunału Europejskiego

ETPCz uznał skargę za nieprzyjętą tylko dlatego, że skarżące nie wykazały, iż są „bezpośrednio dotknięte” przez nowe przepisy, uznając, że ich sytuacje są zbyt hipotetyczne i abstrakcyjne, by uznać je za „ofiary” w rozumieniu art. 34 Konwencji o prawach człowieka.

To podejście było sztywne i formalistyczne – Trybunał nie wziął pod uwagę rzeczywistego kontekstu prawa aborcyjnego w Polsce ani tego, jak te przepisy funkcjonują w praktyce.

3. Konsekwencje takiego podejścia

W praktyce aborcja w Polsce stała się prawie niemożliwa, mimo że formalnie wciąż istnieją wyjątki w przepisach. W wyniku takiej polityki wiele kobiet zmarło z powodu komplikacji medycznych, ponieważ lekarze obawiają się odpowiedzialności karnej i odwlekają zabieg ratujący życie pacjentki.

Autor komentarza wskazuje, że Trybunał miał okazję pełnić rolę strażnika praw podstawowych w Europie, ale zamiast tego zastosował konserwatywną, nadmiernie formalistyczną interpretację własnych przepisów, ignorując realia życia kobiet i realne naruszenia ich praw.